سوال :

 کم ایة في القران نزلت في حق الامام المهدي (ع)؟

جواب :  132

 منبع : http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=13207

http://www.jamkaran.info/fa/page.aspx?id=26&title=%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA%20%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C%20%D8%AF%D8%B1%20%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&mode=0&menu=43

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=31139&questionType=6

سوال : Who was the Inventor of the first Gas laser?

جواب :  Ali Javan

منبع : http://ieeexplore.ieee.org/Xplore/login.jsp?url=/iel5/2944/19511/00902136.pdf?arnumber=902136

http://inventors.about.com/od/lstartinventions/a/laser.htm

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=29855&questionType=5

سوال : این عکس متعلق به چه کسی است؟

جواب :  گزینه2)چرچيل

منبع : http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=60831

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=824&questionType=1

مهدویت و انتظار در اندیشه مطهری

سوال : واژه صهیون به چه معناست، صهیونیسم به چه جنبشی گفته می شود و این واژه اولین بار توسط چه کسی بکار گرفته شد؟

جواب :. " صهیون در زبان عبری، به معنای پر آفتاب و نیز نام كوهی در جنوب غربی بیت‌المقدس است. كوه صهیون زادگاه و آرامگاه داود پیامبر(ع) و جایگاه سلیمان (ع) بود. گاه این واژه نزد یهودیان به‌معنای شهر قدس، شهر برگزیده و شهر مقدس آسمانی به‌كار می‌رود؛ ولی در متون دینی یهود، صهیون به آرمان و آرزوی ملت یهود برای بازگشت به سرزمین داود(ع) و سلیمان(ع) و تجدید دولت یهود اشاره دارد؛ به‌عبارت دیگر صهیون برای یهود، سمبل‌ رهایی از ظلم، تشكیل حكومت مستقل و فرمانروایی بر جهان است؛ ازاین‌رو یهودیان خود را فرزندان صهیون می‌دانند.

صهیونیسم به جنبشی گفته می‌شود كه خواهان مهاجرت و بازگشت یهودیان به سرزمین فلسطین و تشكیل دولت یهود است. صهیونیسم مانند شووینیسم (ناسیونالیسم‌افراطی) است كه با خوار شمردن ملت‌ها و نژادهای دیگر و با غلو در برتری خود، درپی دستیابی به قدرت سیاسی است. این جنبش در نیمة نخست قرن سیزدهم ش./ نیمة دوم قرن نوزدهم م. در اروپا پا به عرصة حیات گذاشت؛ ولی واژة صهیونیسم، نخستین بار ازسوی «تئودور هرتصل» به كار رفت و سپس «ناحوم‌ساكولو» ـــ مورّخ صهیونیست ـــ در كتاب «تاریخ صهیونیست» از آن سخن گفت

منبع : http://www.tebyan.net/Archive/Society_Politics/۲۰۰۶/۵/۲۷/۲۳۹۹۶.html

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=824&questionType=2

سوال : علت شیوع آلرژی یا حساسیت در فصل بهار چیست؟

جواب :  گزینه3) گرده افشانی گل ها و گیاهان

منبع : http://old.tebyan.net/teb.aspx?nId=47350

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=824&questionType=1

جواب سؤال آدینه  تبیان  پنجشنبه 19 اردیبهشت  ماه 87

سؤال: علت پیدایش دانشهایی چون "درایت الحدیث" و "رجال الحدیث" در میان علوم اسلامی چه بوده است؟ (برای یافتن پاسخ، به مطالب بخش دین و اندیشه مراجعه کنید.)

جواب: بسیاری از روایات، همچون آیات قرآن مجید، نیازمند توضیح و تفسیر می‌باشند كه این امر مهم نیز توسط متخصص علمی چون "فقه الحدیث" مرتفع می‌گردد.

از اینجا دلیل نام گذاری این دانش به این اسم نیز آشكار می گردد، چرا كه فقه در لغت به معنای دانایی و زیركی است، لذا فقه الحدیث به معنای دقت و تلاش برای فهمیدن و اسنتباط حدیث خواهد بود كه به تعبیری می‌توان آن را "علم تفسیر حدیث" نامید.

قابل ذكر است كه از این دانش به "درایت الحدیث" نیز یاد می‌شود كه از نظر لغوی به همان معناست، البته برخی از دانشمندان این عرصه قائل به تفاوت میان آن دو شده و معتقدند كه آنها دو علم جداگانه‌اند. تفصیل این نظرات در كتابهای مبسوط آمده است

و رجال دانشی است كه به معرفی راویان و صفاتی كه در پذیرش، یا عدم پذیرش راویان و كلامشان نقش دارد ـ نظیر ایمان و عدالت ـ می پردازد و از چگونگی و راهكارها و ملاكهای تأیید و یا رد راویان و نیز راه‌های رفع تعارض میان جرح و تعدیل سخن به میان می آورد.

إنّه علم يبحث فيه عن احوال الراوي من حيث اتّصافه بشرائط قبول الخبر وعدمه.

علم رجال، دانشي است كه در آن از حالات راوي، از نظر برخورداربودن و نبودن او از شرايط قبول خبر، بحث مي گردد

منبع : http://www.tebyan.net/Religion_Thoughts/Articles/Miscellaneous/2007/7/3/43117.html

http://www.tebyan.net/Religion_Thoughts/Articles/Miscellaneous/2007/7/3/43117.html

http://www.andisheqom.com/Files/hadith.php?idVeiw=29599&&level=4&subid=29599

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=824&questionType=7

لينك نظر سنجی :  http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=66245

سوال : مصرف "آسپیرین" در خانم های مسن 65 سال به بالا، در کاهش کدام بیماری موثر است؟

جواب :  گزینه4) موارد الف وب

سوال : کدام یک از رشته های زیر جزو رشته های ورزش شمشیر بازی می باشد؟

جواب :  گزینه2) سابر

سوال : علی ید من یکون هلاك الدجال؟

جواب :  علي يد المسيح عيسي بن مريم

سوال : What was the name of Atomic bomb that USA used in Hiroshima?

جواب :  Little Boy

سوال : جام جهانی فوتبال جوانان در سال 2009 در چه کشوری برگزار می شود؟

جواب :  گزینه3) مصر

منبع : http://mehrnews.com/fa/newsdetail.aspx?NewsID=675170

سوال : بر اساس آیه 96 سوره مبارکه اعراف، کلید برکات الهی کدام گزینه است؟

جواب :  گزینه2) ایمان و تقوی

جشنواره پیامک قرآنی همزمان با سی‎امین دوره مسابقات سراسری قرآن کریم .

پاسخ مسابقات را به شماره 10000114 ارسال نمایید.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار می‎کند.

هر روز ده جایزه سی هزار تومانی و 5 بسته نفیس نرم‎افزارهای قرآنی موسسه فرهنگی آوای مهر کوثر به ارزش پنجاه هزار تومان تقدیم می‎شود.

قرعه کشی هر روز، شب بعد در شبکه قرآن و از طریق زیرنویس و سایت‎ها اعلام می‎گردد .

شایان ذکر است که پاسخ هر سوال را در روز خاص خود ارسال نمایید

سوال1 :  بيش‌ترين هشدارهاي قرآن در مورد چه امري است؟

جواب :  گزینه 2) انحرافات فرهنگي

سوال 2:   مهم‌ترين وظيفه پيامبران، از نظر قرآن چيست؟

جواب :  گزینه 2) تعليم حقايق و معارف آسماني

سوال  3:  در برنامه‌ريزي فرهنگي، اولين و اساسي‌ترين امر چيست؟

جواب : گزینه 1) شناخت نيازهاي نسل نو

سوال4 : مهم‌ترين ويژگي كتاب‌هاي مرحوم مطهري چه بود؟

جواب : گزینه 2) پاسخ گويي به پرسش‌ها و شبهات رايج در جامعه

سوال5 : در روايات، كسي كه بر افضل از خود مقدم شود، چه نام گرفته است؟

جواب: گزینه2) خائن

لينك مسابقه :  http://www.gharaati.ir/quiz/index.php

برای پاسخ به سوالات یا می توانید از لینک بالا استفاده کنید و یا از طرق پیامه به شماره 3000114 گزینه صحیح سوالات را از چپ به راست در کنار هم قرار و ارسال نمائید . مثلا : 22122

سوال : "WHO" نام چه نهادی است؟ و در زمینه ی تغذیه چه فعالیت هایی را انجام می دهد (5 مورد کافی است)؟

جواب :. "WHO" نام سازمان بهداشت جهانی می باشد و فعالیت های این نهاد در زمینه تغذیه عبارتند از :

1 - به ‌منظور نهادینه کردن امنیت غذا (دسترسی همه ی افراد جامعه به غذای کافی و سالم) و بهبود تغذیه ی مردم و کاهش بیماری های حاصل از سوء تغذیه و ارتقای سلامت جامعه، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است حداکثر طی مدت یک سال نسبت به تعیین سبد غذایی مطلوب اقدام کند

۲-  وزارت خانه‌های فرهنگی و آموزشی و همچنین سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظفند نسبت به ارتقای فرهنگ و آگاهی های تغذیه ‌ای و ارائه ی آمـوزش های لازم به منظور ترویج سبد مطلوب غذایی به عموم مردم اقدام کنند.

۳-  شورای اقتصاد در توزیع منابع اعتباری یارانه‌ها در مورد مواد غذایی پس از کسب نظر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی زمینه ی اجرای سبد مطلوب غذایی را فراهم خواهد کرد.

۴-  به ‌منظور رفع سوء تغذیه ی خانوارهای کم ‌درآمد، یارانه ی کالاهای اساسی اعطایی به نیازمندان، روستاییان و ساکنین مناطق کمتر توسعه یافته نسبت به سایرین افزایش می ‌یابد.

۵-  کلیه ی مراکز تولید و توزیع موارد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی و همچنین مراکزی که در زمینه‌های فوق خدماتی را ارائه می ‌کنند موظفند ضمن رعایت ضوابط بهداشتی که از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دستگاه های ذیربط اعلام می ‌گردد نسبت به اخذ تأییدیه ی ادواری از افراد حقیقی و یا حقوقی (دولتی و یا غیر دولتی) که صلاحیت آنها حسب مورد از طرف دستگاه های سابق‌الذکر برای مدت معین تأیید شده است اقدام کنند

برای آقا دعا کنیم

دلیل دعا كردن براى‏سلامتى‏امام عصر چیست؟ در حالى‏كه خداى‏منان اراده دارد ایشان زنده و سلامت بمانند، آیا اصلا امكان دارد آن وجود مبارك دچار كسالت شوند؟

* * * * * * * *

دعا از هر حیث مخصوصاً براى‏سلامتى‏امام زمان علیه السلام آثار و بركات فراوانى دارد كه برخى عبارتند از:

• دعا نشان‏گر علاقه و محبت مسلمانان به ایشان است.

اگر چه دوستى‏تمام ائمه معصومین‏علیهم‏السلام بخشى‏از ایمان و شرط قبولى‏اعمال است، در عین حال دعا كردن در حق امام زمان علیه السلام موجب ازدیاد محبت آن حضرت در دل و در نتیجه موجب تقویت ایمان مى‏گردد.

• دعا اظهار تجدید عهد و پیمان با آن حضرت است و محتواى‏پیمان با آن حضرت را دین دارى، شریعت محورى‏و تصمیم قلبى‏بر اطاعت امر امام‏علیه‏السلام و یارى‏رساندن او با نثار جان و مال تشكیل مى‏دهد.

تجدید بیعت با آن حضرت علیه‏السلام كارى است كه بعد از هر نماز از نمازهاى پنجگانه یا در هر روز و یا در هر جمعه انجام آن مستحب است. هر روز بعد از نماز صبح، دعاهایى‏كه مربوط به وجود مبارك امام عصر علیه السلام است، خوانده شود، بسیار مفید و مؤثر خواهد بود.

دعاى‏شریف «اللهم بلغ مولاى‏صاحب الزمان صلوات الله علیه عن جمیع المؤمنین...» و نیز «دعاى‏عهد» شاهدى‏ براى‏این سخن است.

• دعا سبب زنده نگه داشتن یاد امام غایب در دل منتظران مى‏گردد. یاد امام زمان علیه السلام توجه به ارزش هاى‏ دین و اصول اخلاقى را در دل‏ها زنده مى‏كند و غفلت از یاد امام، یكى‏از دلایل عمده پژمردگى‏و سستى‏ارزش هاى الهى ‏و انسانى ‏در جوامع اسلامى است.

دلت گر كه یك لحظه غافل نشیند                خدنگ بلا بر دل دل نشیند

• كسى‏كه سلامتى‏امام زمانش برایش مهم است، مسلما آزردن آن حضرت برایش سخت است؛ در نتیجه دعا براى‏سلامتى‏ آن حضرت، انسان را به انجام كارهایى‏ وامى‏دارد كه موجب خشنودى‏آن حضرت و در نتیجه سبب رسیدن به مقام رضوان الهى‏مى‏گردد.
• دعا بسیار مؤثر است و موجب فرج آن حضرت و نیز فرج و گشایش در زندگى‏مؤمنان مى‏شود.
• دعا موجب قرب الهى‏است. مثلا زیارت آل یاسین كه از جهات مختلف محتوایى عمیق دارد، بسیار مورد تأكید و سفارش قرار گرفته است. این زیارت از ابتدا تا انتها، دعاى براى سلامتى، تندرستى و بهروزى امام زمان علیه السلام است؛ «السلام علیك یا خلیفه الله و ناصر حقه... السلام علیك حین تصبح و تمسى، السلام علیك فى‏الیل اذا یغشى‏و النهار اذا تجلى... السلام علیك بجوامع السلام...؛ سلام بر تو اى جانشین خدا و یارى كننده حق... درود و سلام بر تو هنگامى كه صبح و شام كنى، درود و تهیت الهى‏بر تو در شب كه همه جا را فراگیرد و در روز، در وقتى‏كه نور دهد (یعنى‏سلام بر تو در هر صبح و شام)...، درود بر تو درودى‏همه جانبه...».

در دعاى بعد از این زیارت نیز معانى بلندى نهفته است؛ مانند: خدایا امام زمان علیه السلام را از شر هر متجاوز و سركشى‏و از شر همه خلق خود پناه ده و او را از حوادث یومیه، از پیش رو و از پشت سر و از طرف چپ، حفظ و نگه‏دارى‏كن و از این كه آسیب و گزندى به او برسد، جلوگیرى‏كن و در خصوص او، رسولت و خاندان رسولت را حفظ نما و به دست مباركش عدل و داد را پدیدار نما!

«اللهم اعذه من شر كل باغ و طاغ و من شر جمیع خلقك و احفظه من بین یدیه و من خلقه و عن یمینه و عن شماله و احرسه و امنعه من ان یوصل الیه بسوء واحفظ فیه رسولك و آل رسولك واظهر به العدل...»

دعا كردن براى‏سلامتى‏و فرج آن حضرت، اطاعت از امر خداوند و نیز اهل بیت پیامبر اكرم‏صلى الله علیه و آله است.

آخرین نكته این است كه هر چند طبق وعده الهى‏حضرت زنده و باقى‏هستند تا زمانى‏كه پرچم توحید و عدل را در همه جهان به اهتزاز درآورند، ولى‏بالاخره بشر هستند و در معرض آفات جسمانى‏و بلاهاى طبیعى و ممكن است مریض شوند و دچار كسالت گردند و از این نظر دعاى‏ما براى‏سلامتى‏حضرت و حفظ ایشان از این آفات و حوادث، بدون شك در سلامتى‏وجود آن عزیز عالم وجود و آخرین دُرّ صدف امامت و ولایت، مؤثر و مفید است

حافظ و مهدویت

 

مهدویت و نوید ظهور مصلح غیبی در اسلام بسیار قدیمی و ریشه‏دار است، لیكن نباید غافل بود كه این امر اختصاص به شیعیان ندارد، بلكه این اعتقاد در میان عامه مسلمین وجود دارد و همچنین ادیان دیگر نیز ظهور آن حضرت را قطعی می‏دانند، ولی هركدام، از این منجی، به‏گونه‏ای تعبیر كرده‏اند. حافظ درباره غیبت آن حضرت می‏گوید:

تا نیست غیبتی نبود لذت حضور ازدست غیبت تو شكایت نمی‏كنم

یا در جای دیگر:

ای غایب از نظر به خدا می‌سپارمت   جانم بسوختی و به دل دوست دارمت

امام رضا، علیه‏السلام، درباره غیبت آن حضرت چنین می‏فرماید:

چهارمین فرزند من، خداوند او را در پشت پرده غیبت پنهان می‏سازد. تا وقتی كه خود می‏خواهد.(1)

در كتاب مجموعه زندگی چهارده معصوم آمده است: عارف نامی حافظ شیراز كه به زیارت جان باهرالنور امام زمان، عجّل‏اللّه‏تعالی‏فرجه، تشرّف حاصل كرده است، شرایط زیارت حجت عصر را چنین وصف می‏كند:

استاد علی دوانی در كتاب شوق مهدی مطلبی را درمورد حافظ و حضرت مهدی آورده است:

در اشعار هیچ یك از شاعران بزرگ غیر از حافظ نمی‏بینیم كه تا این حد ابیاتی مناسب با اعتقاد شیعیان درباره امام زمان، علیه‏السلام، آمده باشد و تقریبا كمتر غزلی است كه بیتی یا ابیاتی از آن مناسب با وصف‏حال امام غایب ازنظر نباشد.

لسان‏الغیب در غزلهای شورانگیز خود بارها سروده است:

از اینها جالبتر اینكه حافظ نام «مهدی» را صریحا آورده و از ظهور و نابودی «دجّال» ـ مظهر ریا و تزویر و بدی و پلیدی ـ سخن گفته است:

كجاست صوفی دجّال چشم ملحد شكل   بگو بسوز كه «مهدی» دین پناه رسید!

شباهت حضرت مهدی به‏پیامبران الهی درشعر حافظ

در حضرت نشانه‏هایی از پیامبران الهی وجود دارد كه به احادیثی در این رابطه اشاره می‏كنیم:

مهدی قائم از نسل علی‏بن ابیطالب، علیه‏السلام، است كه در اخلاق و اوصاف، شكل و سیما، شكوه و هیبت چون عیسی‏بن مریم است. خداوند به همه پیامبران هرچه داده، به او نیز داده، با اضافاتی.(2)

همچنین در روایت دیگری از كتاب اثبات‏الرجعة فضل‏بن شاذان از امام صادق، علیه‏السلام، آورده است:

هیچ معجزه‏ای از معجزات انبیأ و اوصیا نیست مگر اینكه خداوند تبارك و تعالی مثل آن را به‏دست قائم، علیه‏السلام، ظاهر می‏گرداند تا بر دشمنان اتمام حجت كند.(3)

و در حدیث دیگری امام صادق، علیه‏السلام، می‏فرمایند:

و در آن هنگام كه آقای ما قائم، علیه‏السلام، به خانه خدا تكیه زده می‏گوید: ای مردم هركس می‏خواهد آدم و شیث را ببیند، بداند كه من آدم و شیث هستم و هركس می‏خواهد نوح و فرزندش سام را ببیند، بداند كه من نوح و سامم و هركس كه می‏خواهد ابراهیم و اسماعیل را ببیند، بداند كه من همان ابراهیم و اسماعیل می‏باشم، و هركس می‏خواهد موسی و یوشع را ببیند، من همان موسی و یوشع هستم، و هركس می‏خواهد عیسی و شمعون را ببیند من همان عیسی و شمعون هستم و هركس می‏خواهد محمد، صلّی‏اللّه‏علیه‏وآله، و علی، علیه‏السلام، را ببیند من همان محمد و امیرالمؤمنین، علیهماالسلام، هستم و هركس می‏خواهد حسن و حسین را ببیند من همان حسن و حسینم و هر كس می‏خواهد امامان از ذریه حسین، علیه‏السلام، را ببیند بداند كه من همان ائمه اطهار هستم، دعوتم را بپذیرید و به‏نزدم جمع شوید كه هرچه گفته‏اند و هرچه نگفته‏اند به‏شما خبر دهم.(4)

احادیث فوق دلالت دارد كه تمام صفات انبیا و ائمه، علیهم‏السلام، در وجود حضرت جمع است و چه خوش گفته‏اند: «آنچه خوبان همه دارند تو یكجا داری».

حافظ نیز این نكته را زیبا سروده:

حافظ مكن اندیشه كه آن یوسف مه‏روی   باز‌اید و از كعبه احزان به در آیی

یا:

گفتند خلایق كه تویی یوسف ثانی   چون نیك بدیدم به حقیقت به از آنی

بسیارى دوست دارند بدانند امام در كجا زندگى مى‏كند.

براى روشن شدن این پرسش باید محل سكونت امام زمان - علیه السلام - در چهار دوران به اختصار بررسى شود:

1 . دوران پدر

بدون شك محل ولادت امام مهدى - علیه السلام - شهر سامرا است . او پس از ولادت تا هنگام شهادت امام حسن عسكرى - علیه السلام - در سامرا و نزد پدرش مى‏زیست . حكیمه خاتون، دختر امام جواد - علیه السلام - بارها امام عصر - عج الله فرجه الشریف - را در خانه امام عسكرى - علیه السلام - مشاهده كرد . برخى از یاران امام مانند احمد بن اسحاق نیز وى را همان جا دیده‏اند . امام در یكى از ملاقات‏هایش با ابن اسحاق از جاى برخاست; وارد حجره شد و در حالى كه فرزندش را بر شانه قرار داده بود، بیرون آمد . (1)

روزى یعقوب بن منقوش پرسید: مولاى من، چه كسى امام است؟ فرمود: پرده را كنار بزن . . . او چنان كرد امام عصر - عج الله فرجه الشریف - را دید . مهدى - علیه السلام - از پس پرده برون آمد و بر زانوى پدر نشست . (2)

امام عسگرى، در دقایق پایانى عمر، به عقید خادم فرمود: وارد اتاق شو و كودكى كه در حال سجده است، نزد من آور . . . (3) . این روایات گواهى مى‏دهد امام مهدى - عج الله فرجه الشریف - در حال حیات پدر در شهر سامرا و در خانه وى زندگى مى‏كرد; اگر چه امام عسكرى او را از نظرها پنهان مى‏داشت .

2 . غیبت صغرا

امام، در دوران 74 ساله غیبت صغرا، احتمالا در عراق زندگى مى‏كرد; زیرا چهار نایب خاصى كه با وى رابطه مستقیم داشتند، در بغداد به سر مى‏بردند . آن‏ها نامه‏هاى مردم را به وى مى‏رساندند و پاسخ دریافت مى‏كردند . امام صادق - علیه السلام - مى‏فرماید: براى حضرت قائم دو غیبت است: یكى كوتاه و دیگرى طولانى . در غیبت اول، كسى جز خواص شیعیان وى، جایگاهش را نمى‏داند . (4) به احتمال قوى نایبان خاص آن حضرت، مصداق خواص به شمار مى‏آمدند .

3 . غیبت كبرا

درباره محل اقامت امام در دوران غیبت كبرا نمى‏توان به طور دقیق به محلى خاص اشاره كرد . امام صادق - علیه السلام - به ابوبصیر فرمود: نیكوترین منزل مدینه است . (5) علامه مجلسى نیز مى‏گوید: همین جمله دلالت مى‏كند آن حضرت غالبا در مدینه و اطراف آن به سر مى‏برد . (6) امام باقر - علیه السلام - هم به كوه «ذى طوى‏» اشاره فرموده است; (7) اما باید گفت هیچ كس به محل دقیق سكونت امام مهدى - علیه السلام - راه پیدا نمى‏كند; زیرا امام عصر به ابراهیم بن مهزیار فرمود: پدرم از من پیمان گرفته در سرزمینى پهناور و دوردست زندگى كنم تا از نیرنگ‏هاى گمراهان و متمردان امت تازه به دوران رسیده و گمراه، نهان و مصون باشم . این پیمان مرا بر فراز تپه‏هاى بلند و ریگزارها و سرزمین‏هاى مورد اطمینان افكنده است . (8)

برخى احتمال مى‏دهند امام در یكى از جزایر دوردست كه با كشور مغرب چندان فاصله ندارد و به جزیره خضرا معروف است، به سر مى‏برد. گروهى نیز با منطبق دانستن اوصاف این جزیره با مثلث‏برمودا، آن مكان را محل سكونت امام زمان - عجل الله فرجه الشریف - مى‏دانند; زیرا به رغم تلاش‏هاى فراوان تا كنون كسى به كشف اسرار این مثلث توفیق نیافته است. بى‏تردید این نظر نادرست مى‏نماید . (9)

به استناد برخى از روایات، امام عصر - عجل الله فرجه الشریف - در زمان غیبت كبرا در همه جا حضور مى‏یابد، و یوسف وار به طور ناشناس میان مردم رفت و آمد مى‏كند . هیچ كس وى را نمى‏شناسد تا وقتى خداوند به او اجازه دهد خود را معرفى كند; چنانچه به یوسف صدیق اجازه داد خود را به برادرانش بشناساند . (10)

بر اساس روایت امام صادق - علیه السلام - ، یكى از جاهایى كه امام عصر - عج الله فرجه الشریف - حضور مى‏یابد، صحراى عرفات در ایام حج است .

عبید بن زراره گفت: از امام صادق - علیه السلام - چنین شنیدم: زمانى فرا رسد كه مردم امام خود را نبینند . او در روزهاى حج مردم را مى‏بیند ولى مردم او را نمى‏بینند . (11)

محمد بن عثمان، یكى از نواب اربعه، نیز در این باره مى‏گوید: والله ان صاحب هذا الامر یحضر الموسم كل سنة فیرى الناس و یعرفهم و یرونه و لایعرفونه; به خدا سوگند، صاحب این امر همه ساله در مراسم حج‏حضور پیدا مى‏كند . مردم را مى‏بیند و مى‏شناسد; ولى مردم - با این‏كه او را مى‏بینند - نمى‏شناسند . (12)

4 . عصر ظهور

امام زمان، هنگام ظهور در مسجد سهله (13) اقامت ‏خواهد كرد. ده‏ها هزار پیامبر در این مسجد نماز گزارده‏اند و محل سكونت‏ بزرگانى چون حضرت ابراهیم و ادریس و خضر بوده است. (14) امام صادق - علیه السلام - به ابوبصیر فرمود: اى ابامحمد، گویا حضرت قائم را در مسجد سهله مى‏بینم كه با زن و فرزندانش در آن مستقر مى‏گردد.

ابوبصیر پرسید:

آیا مسجد سهله خانه‏اش خواهد بود؟

حضرت فرمود: آرى، این مسجد منزل حضرت ادریس است. خداوند هیچ پیامبرى را برنینگیخت مگر آن كه در این مسجد نماز گزارد . هر كس در این مسجد بماند، مانند آن است كه در خیمه رسول خدا اقامت كرده است . هیچ مرد و زن مؤمنى نیست مگر آن كه دلش به سوى آن مسجد پر مى‏كشد . روز و شبى نیست مگر آن كه فرشتگان به این مسجد پناه مى‏برند و در آن به عبادت خداوند مى‏پردازند . (15)

ناگفته نماند، هم اكنون در سه گوشه این مسجد سه مقام، با اعمال ویژه، واقع شده است . كه این مقام‏ها به حضرت ابراهیم و ادریس و خضر منسوبند.

اشاره:

آنان كه كمر همت بر بسته اند كه از قعر جان تا اوج جانان سفر كنند، چه راست گفته اند كه سالك را در این راه پر فراز و نشیب و سخت كرانه ناپدید، بی گذر از شاهراه ولایت و بی مدد از خضر راه، امید نجاتی نیست.

عارفان بالله و استوانه های اخلاق كه در طریق سلوك الی الله از خود رسته و به خالق پیوسته اند؛ این همه را وامدار عنایات و توجهات آن امام یگانه دانسته و می دانند. از این روست كه می كوشند تا هماره در مجرای فیض بخشی ولی اعظم خدا قرار گیرند.

حكایت اینان را با او چونان حكایت ذره و آفتاب است؛ ذره در روشنای آفتاب بالا می رود تا به وادی خورشید راه یابد.

این جماعت، محبت آن یار دلنواز را برای دیدار دلدار خویش بر گزیده اند. با وی آنچنان مانوسند كه گویی حضور و غیبت آن محبوب بی همتا نزدشان یكسان است. نشست و برخاستشان با اوست، دم زدنشان از اوست، تپیدن نبضشان برای اوست. عشق و عیششان یادكرد نام اوست، وام از دم مسیحایی او می گیرند، و راز از لب اهورایی او می جویند، مشكلات خویش را بر وی عرضه می دارند و ...

سرانجام اوست كه گره از كار فرو بسته شان می گشاید...

آری!حكایت این دلدادگی و دلبردگی بسی نكته آموز و شوق انگیز است. و در این میان، سهم شما كه قدم رنجه كرده‌اید و بر سر این پنجره پا نهاده اید. زرین برگهایی است از آن تشرفات روحانی و مشاهدات وجدانی كه به فضل خدا آهسته و پیوسته تقدیم حضورتان خواهد شد.

و اینك گزارشی دیگر از این بزم حضور، برای آنانكه نسخه شفابخش دلها و سرمه جلابخش دیده هاشان را در این محافل انس و قرب می جویند.

میرزا جواد آقا ملكی

هنوز مسجد بالاسر حضرت معصومه علیها السلام، یادآور حضور سبز آن عارف واصل و نمازهای عارفانه اوست؛ نمازی كه به حضور بزرگانی چون حضرت امام و آیت الله بهاءالدینی زینت می‌یافت. هنوز بیان قدسی و توصیه‌های اخلاقی آن رادمرد الهی در مدرسه فیضیه طنین افكن است. مجتهدی بصیر، عالم اخلاقی كامل و عارف و اصلی كه ارتباط وی با حضرت بقیة الله فراوان ملازمت داشت. با تقوا و ورع بسیار بود. او دایم الحضور بود و لحظه‌ای از یاد خدا بیرون نمی‌رفت. رادمردی كه قبر مطهر او در قبرستان شیخان قم محل استجابت دعا و زیارتگاه عام و خاص مردم است.

حضرت آیت الله حاج سید جعفر شاهرودی اعلی الله مقامه می‌گوید:

« شبی در شاهرود خواب دیدم كه در صحرایی حضرت صاحب الامر (عج) با جماعتی تشریف دارند و گویا به نماز جماعت ایستاده اند. جلو رفتم كه جمالش را زیارت و دستش را بوسه زنم. چون نزدیك شدم شیخ بزرگواری را دیدم كه متصل به آن حضرت ایستاده و آثار جمال و وقار بزرگواری از سیمایش پیداست. چون بیدار شدم، در اطراف آن شیخ فكر كردم كه كیست كه تا این حد نزدیك به امام زمان (عج) است. از پی یافتن او به مشهد رفتم، نیافتم. به تهران آمدم، ندیدم. به قم مشرف شدم، او را در حجره‌ای از حجرات مدرسه فیضیه كه مشغول به تدریس بود، دیدم. پرسیدم كیست؟ گفتند: « عالم ربانی آقا حاج میرزا جواد آقا ملكی تبریزی است. » خدمتش مشرف شدم. تفقد بسیاری كردند و فرمود كی آمدی؟ گویا مرا دیده و شناخته و از قضیه آگاهند. پس ملازمش را اختیار نمودم و او را چنان یافتم كه دیده بودم و می‌خواستم 

چقدر چله نشینی؟... چهل... چهل... تا چند؟

چقدر جمعه گذشت و نیامدی، سوگند

*

به دانه دانه تسبیح مادرم، موعود!

که بی تو هیچ نیامد به دیدنم لبخند

که روزها همه مثل هم‌اند- سرد و سیاه-

غروب‌ها و سحرهاش خسته‌ام کردند

کشانده‌اند مرا روزها به تنهایی

گمان کنم که مرا منتظر نمی‌خواهند!

تو نیستی و جهانم پر از فراموشیست

جهان عاشقی‌ام را غروب‌ها آکند...

تو نیستی که قیامت کنی به آن قامت

تو نیستی که درختان به خویش می‌بالند!

تو نیستی و... چقدر از زمان من باقیست

چقدر بی تو بگویم غزل غزل، یکبند

به چشم‌های کسی احتیاج دارد که

زند به شاخه ادراک خاکی‌اش پیوند

به چشم‌های کسی که شبیه یک منجی

زلال، آبی، روشن- شبیه تو- باشند

*

چقدر چله نشینی؟ چقدر ندبه و اشک؟

چقدر بی تو سرودن قصیده‌های بلند؟

سوال : استاد مطهری، عبارات زير را درباره كداميك از اساتيد خود بيان داشته است؟ ...درك محضر او را همواره يكى از ( ذخائر) گرانبهاى عمر خودم كه حاضر نيستم با هيچ چيز معاوضه كنم مى شمارم و شب و روزى نيست كه خاطره اش در نظرم مجسم نگردد... به خود جرات مى دهم و مى گويم او به حقيقت يك (عالم ربانى) بود، اما چنين جراتى ندارم كه بگويم من (متعلم على سبيل نجاه) بودم . يادم هست كه در برخورد با او همواره اين بيت سعدى در ذهنم جان مى گرفت : عابد و زاهد و صوفى همه طفلان رهند مرد اگر هست به جز (عالم ربانى) نيست او هم فقيه بود و هم حكيم و هم اديب و هم طبيب...

جواب :  گزینه3) ميرزا علی آقا شيرازی

سؤال: سوال: امام كاظم درباره‌ ی يكی از ياران خود می‌ فرمايد: «به خدا سوگند! حسين در حالی از دنيا رفت كه مسلمان و نيكوكار و روزه‏ دار و آمر به معروف و ناهی از منكر بود.»"حسين" كيست؟ و برجسته‌ ترين كار وی چه بوده ؟ (برای يافتن پاسخ، به مطالب بخش دين و انديشه مراجعه كنيد.)

جواب: "حسین" فرزند علی بن حسن المثنی فرزند امام حسن مجتبی علیه‏السلام معروف به «شهید فخّ» از افرادی است كه در زمان امامت حضرت كاظم علیه‏السلام بر اثر ستمهای فرماندار مدینه در حق شیعیان به ستوه آمد و بر علیه حكومت هادی عباسی به قیام مسلحانه روی آورد.

حسین قبل از قیام پرشور خویش، شبانه به محضر امام هفتم علیه‏السلام آمد و امام ضمن سفارشاتی به وی فرمود: تو شهید خواهی شد، ضربه‏ها را محكم و نیكو بزن! این مردم فاسقند، و در ظاهر ایمان دارند و در باطن خود نفاق و شك را پنهان می‏سازند، «اِنّا للّه‏ِ وَاِنّا اِلَیهِ راجِعُونَ».

بعد از شهادت حسین بن علی علیهماالسلام، و سایر شهدای فخّ، حضرت موسی بن جعفر علیهماالسلام فرمود: «به خدا سوگند! حسین در حالی از دنیا رفت كه مسلمان و نیكوكار و روزه‏دار و آمر به معروف و ناهی از منكر بود.»

منبع : http://hassanmojtaba.blogfa.com/cat-13.aspx

لينك مسابقه : http://tebyan.net/index.aspx?pid=824&questionType=7

سوال : بر اساس آیات ابتدایی سوره مومنون، روح نماز کدام گزینه است؟

جواب :  گزینه3) خشوع

جشنواره پیامک قرآنی همزمان با سی‎امین دوره مسابقات سراسری قرآن کریم .

پاسخ مسابقات را به شماره 10000114 ارسال نمایید.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار می‎کند.

هر روز ده جایزه سی هزار تومانی و 5 بسته نفیس نرم‎افزارهای قرآنی موسسه فرهنگی آوای مهر کوثر به ارزش پنجاه هزار تومان تقدیم می‎شود.

قرعه کشی هر روز، شب بعد در شبکه قرآن و از طریق زیرنویس و سایت‎ها اعلام می‎گردد .

شایان ذکر است که پاسخ هر سوال را در روز خاص خود ارسال نمایید

سوال : این یوجد اهم مناجم الفیروز؟

جواب :  إيــــــران

 منبع : http://14noor.com/makala.asp?TID=47575

سوال : بر اساس آیات ابتدایی سوره مومنون، روح نماز کدام گزینه است؟

جواب :  گزینه3) خشوع

جشنواره پیامک قرآنی همزمان با سی‎امین دوره مسابقات سراسری قرآن کریم .

پاسخ مسابقات را به شماره 10000114 ارسال نمایید.

معاونت فرهنگی سازمان اوقاف و امور خیریه برگزار می‎کند.

هر روز ده جایزه سی هزار تومانی و 5 بسته نفیس نرم‎افزارهای قرآنی موسسه فرهنگی آوای مهر کوثر به ارزش پنجاه هزار تومان تقدیم می‎شود.

قرعه کشی هر روز، شب بعد در شبکه قرآن و از طریق زیرنویس و سایت‎ها اعلام می‎گردد .

شایان ذکر است که پاسخ هر سوال را در روز خاص خود ارسال نمایید

سوال : کدامیک از موارد زیر در ایجاد آلرژی (حساسیت) چشمی نقشی ندارد؟

جواب :  گزینه4) دود سیگار

سوال : Which bird has largest egg?

جواب :  ostrich

منبع : http://www.eggscape.com/trivia.htm

سوال : نام کدام یک از محورها و قرارگاه های عملیات بیت المقدس صحیح است؟

جواب :  گزینه 3) محور جنوبی؛ قرارگاه نصر (با عبور از کارون و پیشروی به سمت خرمشهر

منبع: http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=6

كتامين

سوال : کتاب "منشور اتحاد ملی و انسجام اسلامی" تألیف چه کسی است؟

جواب :  گزینه1) حجت الاسلام والمسلمین سبزی

سوال : غار نیاسر که ساخته دست انسان است متعلق به چه دوره ای است؟

جواب :  گزینه2) اشکانیان

سوال1 :  در كدام يك از سوره‌هاي قرآن، حيوانات عامل قهر الهي معرفي شده‌اند؟

جواب :  گزینه 3) سوره فيل

سوال 2:   در برنامه‌هاي تربيتي، بايد از چه ابزاري استفاده كرد؟

جواب :  گزینه 3) هر دو مورد

سوال  3:  وند در آيه 165 سوره بقره، چه امري را مخصوص خود دانسته است؟

جواب : گزینه 2) قدرت

سوال4 : بر اساس آيه 93 سوره اسراء، كافران چه انتظاري از پيامبر داشتند؟

جواب : گزینه 1) خانه‌اي از طلا و جواهر

سوال5 : چه امري عامل نابودي سپاهيان ابرهه گرديد؟

جواب: گزینه2) سجيل

لينك مسابقه :  http://www.gharaati.ir/quiz/index.php

برای پاسخ به سوالات یا می توانید از لینک بالا استفاده کنید و یا از طرق پیامه به شماره 3000114 گزینه صحیح سوالات را از چپ به راست در کنار هم قرار و ارسال نمائید . مثلا : 33212

سوال : کدام یک از مجموعه اشعار استاد گرانقدر قیصر امین پور در زمینه ی شعر نوجوان است؟

جواب :  گزینه3) منظومه ظهر روز دهم

سوال : مزایا و معایب روش SPECT نسبت به روش PET در پزشکی هسته ای چیست؟

جواب :. Spect روشي بسيار شبيه PET است با اين متفاوت که ايزوتوپهاي مورد استفاده در اين روش ( که عبارتند از زنون – 133، تکنتيوم – 99 و لودين – 123 ) زمان واپاشي طولانىترى دارند و به جاي تابش 2 اشعه گاما فقط يک اشعه گاما تابش مي کنند. اين روش نيز ميتواند اطلاعاتي در مورد جريان خون و پراکندگي موارد راديواکتيو در بدن ارائه دهد، البته تصاوير آن حساسيت کمتري دارند و جزئيات کمتري را نسبت به تصاوير PET نشان مي دهند. اما مزيت مهم اين روش نسبت به PET اينست که به گراني آن نيست.

در ضمن تعداد مراکز Spect زيادتر است زيرا در اين روش نيازي نيست که مراکز در کنار يک شتاب دهنده ساخته شوند.

سوال1 :  در كدام يك از سوره‌هاي قرآن، حيوانات عامل قهر الهي معرفي شده‌اند؟

جواب :  گزینه 3) سوره فيل

سوال 2:   در برنامه‌هاي تربيتي، بايد از چه ابزاري استفاده كرد؟

جواب :  گزینه 3) هر دو مورد

سوال  3:  وند در آيه 165 سوره بقره، چه امري را مخصوص خود دانسته است؟

جواب : گزینه 2) قدرت

سوال4 : بر اساس آيه 93 سوره اسراء، كافران چه انتظاري از پيامبر داشتند؟

جواب : گزینه 1) خانه‌اي از طلا و جواهر

سوال5 : چه امري عامل نابودي سپاهيان ابرهه گرديد؟

جواب: گزینه2) سجيل

لينك مسابقه :  http://www.gharaati.ir/quiz/index.php

برای پاسخ به سوالات یا می توانید از لینک بالا استفاده کنید و یا از طرق پیامه به شماره 3000114 گزینه صحیح سوالات را از چپ به راست در کنار هم قرار و ارسال نمائید . مثلا : 33212

سؤال: دانشمند بزرگ دنیای اسلام، محمد بن نعمان حارثی، به چه نامی معروف است و چه کسی موجب ملقب شدن او به این نام گردید؟ (برای یافتن پاسخ، به مطالب بخش دین و اندیشه مراجعه کنید.)

جواب:محمد بن نعمان حارثی معروف به شیخ مفید است و قاضى عبدالجبّار موجب ملقب شدن او به این نام گردیده است.

دانشمند بزرگ دنیای اسلام، محمد بن نعمان حارثی، به چه نامی معروف است و چه کسی موجب ملقب شدن او به این نام گردید؟

به شیخ مفید معروف است و قاضى عبدالجبّار که در بغداد در مجلسی از پاسخ به شیخ، عاجز و درمانده ماند گفت: "اَنتَ المُفیدُ حَقاً" براستى که تو انسان مفید [سود بخشى] هستى . آنچه آن روز اتفاق افتاد به سرعت، دهان به دهان چرخید تا آنکه این موضوع شایع گردید، و و موجب شد محمد بن نعمان؛ داشمند بزرگ داستان ما؛ به شیخ مفید ملقب و معروف گردد.باعث شهرت وی به این نام گشت. که علت شهرت آن قاضی عبدالجبّار بود

سوال : اولین دوره مسابقات جام در جام باشگاه های آسیا در چه سالی با قهرمانی چه تیمی همراه بود؟

جواب :  گزینه 3) پرسپولیس - 1990

سوال : Which insect is leaf cutter?

جواب :  ant

عامل موثر بر رشد و نمو

الف ) صفات ارثي و ژنتيكي

عوامل ژنتيكي بر رشد و تكامل و به ويژه قد، وزن، تكامل اجتماعي و عقلاني و شخصيت موثر هستند.

ب ) سن

ميزان رشد در زندگي جنيني از هر زمان ديگري بيشتر است. در سال اول زندگي نيز ميزان رشد زياد مي‌باشد و بعد از آن به هنگام بلوغ افزايش مي‌يابد.

ج ) جنس

در حدود ده تا يازده سالگي قد و وزن دختران ناگهان افزايش مي‌يابد. اين رشد مربوط به دوران بلوغ است. در پسران جهش رشد كمي ديرتر يعني در دوازده تا سيزده سالگي است.

د ) تغذيه

وضعيت تغذيه پيش از زايمان و پس از آن بر رشد و تكامل اثر مي‌گذارد و در واقع تاخير رشد از نشانه هاي سوء تغذيه است هنگامي كه وضع تغذيه كودك بهبود يابد وزن و قد او شروع به رشد مي‌كند.

ه ) محيط فيزيكي

برخورداري از نور آفتاب، تغذيه خوب، روشنايي و تهويه نيز بر رشد و تكامل اثر مي‌گذارد.

و ) عوامل روانشناختي

عشق، تمايل به مراقبت و روابط مناسب بين والدين و كودك بر تكامل اجتماعي، عاطفي و هوشي كودكان اثر گذار است.

ز ) آلودگي به عفونت ها و انگل ها

بعضي عفونت هاي مادر در دوران بارداري (مانند سرخجه و سيفيليس) بر رشد درون رحمي جنين اثر مي‌گذارد. عفونت هاي پس از زايمان (مانند اسهال و سرخك) رشد و تكامل كودك را به خصوص اگر سوء تغذيه هم در كار باشد كُند مي‌كند. انگل هاي روده اي با خوردن مقدار قابل ملاحظه اي از مواد غذايي كودك مانع رشد و تكامل او مي‌شود.

ح ) عوامل اقتصادي

سطح زندگي خانواده يك عامل مهم است. كودكان خانواده هاي مرفه، وزن و قد بيشتري دارند. عوامل اقتصادي با سطح زندگي و وضع تغذيه مردم بستگي دارد.

ط ) عوامل فرهنگي

ي ) عوامل ديگر

مرتبه تولد كودك، فاصله بين تولد در كودكان، وزن هنگام تولد، چندقلويي، سطح سواد پدران و مادران

جدول 1 ـ مراحل رشد كودك

مراحل تكاملي كودك

هر مرحله تكامل كودك، نوعي تحول و نقطه عطفي در رشد و تكامل اوست. اين تحول ها را با توجه به كسب مهارت ها يا اعمال تازه تعيين مي‌كنند و علاوه بر رشد بدني شامل تكامل عقلي و اجتماعي نيز مي‌شود. نشانه هاي مراحل تكامل كودك در جدول شماره 1 آمده است:

رشد جسمي در كودكان

طيف تظاهرات رشد و نمو جسمي از سطح مولكولي مثل فعاليت آنزيم ها، در فرايند تمايزات سلولي جنين، تا تغييرات متابوليك و جسمي همراه بلوغ، متغير است. فرايند رشد از هنگام زايمان تا سن بيست سالگي را مي‌توان در نموداري داراي سه منحني (شكل شماره يك) نشان داد. همانگونه كه در اين منحني مشاهده مي‌شود رشد مغز در سنين پيش از دبستان چشمگير است و رشد اندام هاي تناسلي در سنين بلوغ.

شكل شماره 1 ـ  فرايند رشد از هنگام زايمان تا 20 سالگي

شاخص هاي تن سنجي

براي قضاوت در مورد رشد مناسب كودكان لازم است معيارهايي براي سنجش اين رشد داشته باشيم. اندازه گيري وزن، قد و دور سر مي‌تواند در اين مورد كمك كننده باشند. تركيب هر يك از اين ها با سن يا قد شاخص هايي را مي‌سازند كه شاخص هاي تن سنجي ناميده مي‌شوند.

وزن

وزن از شاخص هاي مهم رشد و تكامل بدني است و ضمنا ساده ترين و درعين حال از بهترين شاخص هاي رشد به حساب مي‌آيد. وزن 95% نوزادان ترم 6/4ـ5/2 كيلوگرم و به طور متوسط 4/3 كيلوگرم مي‌باشد. معمولا پسران كمي از دختران سنگين تر هستند. در 5 ماهگي وزن نوزاد حدود دو برابر، و در دو سالگي 4 برابر وزن تولد خواهد بود و از آن به بعد سرعت افزايش وزن، كمتر خواهد شد و به حدود سالي 5/2 كيلوگرم محدود مي‌شود. نوزادان در روزهاي اول زندگي به طور متوسط 6% و گاهي تا 10% وزن خود را از دست مي‌دهند كه اين كاهش وزن بعد از دو هفته جبران مي‌شود.

در زمان بلوغ يعني در حدود سن 11ـ10 سالگي براي دختران و 13ـ12 سالگي براي پسران، وزن به طور ناگهاني افزايش مي‌يابد و در هر دو جنس نزديك به دو سال جهش وزني به درازا مي‌كشد. نحوه محاسبه قد و وزن متناسب با سن متوسط شيرخواران و كودكان طبيعي در جدول شماره 2 آمده است.

جدول 2 ـ نحوه محاسبه وزن و قد متناسب با سن متوسط شيرخواران و كودكان طبيعي

قد

قد يا طول بدن شاخص ديگري براي اندازه گيري رشد است. قد نوزادان در بدو تولد 55ـ45 سانتي متر و به طور متوسط 50 سانتي متر مي‌باشد و تا يك سالگي به حدود 5/1 برابر قد در هنگام تولد خواهد رسيد و در حوالي 4 سالگي 2 برابر قد زمان تولد خواهد شد. نحوه محاسبه قد و سن متوسط شيرخواران و كودكان طبيعي در جدول شماره 2 آمده است.

دور سر

افزايش دور سر در سال هاي اول زندگي به علت رشد سريع تر مغز در اين سال ها با شتاب بيشتري روبرو است. در هنگام تولد، دور سر بين 2/37ـ6/32 و به طور متوسط 35 سانتي متر است. در شش ماه اول بعد از تولد دور سر 10ـ8 سانتي متر اضافه مي‌شود و به طور متوسط به 44 سانتي متر مي‌رسد. در شش ماه دوم تولد دور سر حدود 3 سانتي متر افزايش مي‌يابد و به طور متوسط به 47 سانتي متر مي‌رسد. دور سر فرد بالغ حدود 54 سانتي متر است. ميانه اندازه دور سر در شيرخواران و كودكان در جدول شماره 3 آمده است.

جدول 3  ـ ميانه اندازه دور سر در شيرخواران و كودكان (به سانتي متر)

شايان ذكر است كه يك بار اندازه گيري هر كدام از اين معيارها تنها وضعيت همان لحظه را مشخص مي‌كند و سير پيشرفت معيار اندازه گيري شده را نشان نمي‌دهد. حتي اگر در فواصل منظم نيز اندازه گيري صورت گيرد باز نمي‌توان قضاوت مناسبي در مورد چگونگي رشد كودك داشت چرا كه همانگونه كه قبلا اشاره شد عواملي مثل نژاد، وضعيت فرهنگي و . . . مي‌توانند بر روي رشد، موثر باشند.

لذا تنها در صورتي مي‌توان در مورد چگونگي رشد كودكان يك منطقه اظهار نظر كرد كه ميانگين رشد كودكان خوب تغذيه شده و سالم آن منطقه را بدانيم و يا كودكان آن منطقه را با ميانگين رشد كودكان جمعيت استانداردي مقايسه نماييم. در حال حاضر جمعيت مرجع انتخاب شده مربوط به NCHS  (National Center Health Statistics) آمريكا مي‌باشد.

استاندارد (NCHS)

كارت استاندارد رشد بر اساس اطلاعاتي كه توسط مركز ملّي آمار حياتي آمريكا (NCHS) در فاصله سال هاي 1963 تا 1975 جمع آوري شده، تهيه گرديده است. براي اينكار نمونه اي بيش از 20 هزار كودك آمريكايي از بدو تولد تا 18 سالگي انتخاب شده و بدون لباس وزن شدند. نمونه مورد بررسي شامل كودكان صفر تا 36 ماه و 2 تا 18 ساله بود كه پس از تجزيه و تحليل، منحني هاي جداگانه اي براي آن ها رسم شد.

براي كودكان زير دو سال اندازه قد به صورت خوابيده (Stature) و به وسيله دو نفر اندازه گيري شد (نفر اول براي ثابت كردن كودك و نفر دوّم براي خواندن عدد قد). براي كودكان بزرگتر از دو سال، قد به صورت ايستاده  (Height) اندازه گيري شده است. اين تفاوت تكنيك در اندازه گيري باعث شده است كه قد كودكان 24 تا 36 ماهه در اين دو منحني با يكديگر اختلاف داشته باشند. در نهايت اين اطلاعات در چهار نمودار استاندارد ارائه شده است : وزن براي سن، قد براي سن، وزن براي قد، دور سر براي سن. اخيرا شاخص توده بدني براي سن نيز به عنوان نموداري ديگر پيشنهاد شده است.

بسيار حائز اهميت است كه نقاط قوت و محدوديت هاي اين منحني ها مورد توجه قرار گيرند. اطلاعات  NCHS نماينده جمعيتي از كودكان سالم و خوب تغذيه شده در ايالات متحده آمريكا است. هر چند اين جمعيت با وضعيت جمعيتي بسياري از كشورهاي جهان متفاوت است، اما با اين حال منحني هاي NCHS توسط سازمان جهاني بهداشت به عنوان استاندارد بين المللي براي رشد در 5 سال اول زندگي براي تمام كشورها پذيرفته شده است. اختلاف رشد كودكان بين كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه، بيشتر مربوط به شرايط محيطي است تا اختلافات ژنتيكي. سازمان جهاني بهداشت، تهيه منحني استاندارد كشوري را توصيه نمي‌كند و معتقد است كودكان در سال هاي اوليه زندگي اگر در شرايط مطلوب قرار گيرند از حد اكثر پتانسيل رشد خود استفاده خواهند كرد و تفاوت هاي ژنتيكي بيشتر در دوران بلوغ تظاهر پيدا مي‌كنند.

استفاده از استاندارد  NCHS  براي بررسي رشد كودكان ايراني

تجارب كشورهاي مختلف نشان داده است كه تمام كودكان زير 5 سال در شرايط مطلوب به طور بالقوه از پتانسيل رشد يكساني برخوردار هستند. بر اين اساس سال ها است كه سازمان جهاني بهداشت استفاده از منحني هاي استاندارد NCHS را براي ارزيابي وضعيت رشد كودكان به تمام كشورها پيشنهاد كرده است. مطالعات كشور ما نيز نشان داده است كه كودكان و نوجوانان ايراني در طبقات مرفه و محيط مناسب اقتصادي و اجتماعي و بهداشتي، رشد جسمي مطلوب و قابل مقايسه با استاندارد NCHS دارند.

همانطور كه گفته شد بر اساس چگونگي رشد جمعيت مرجع، نمودارهايي بر حسب تركيب متغيرهاي وزن، قد و دور سر، رسم شده و بر همين اساس شاخص هايي براي رشد كودكان معرفي گرديده اند كه عبارتند از:

شاخص هاي رشد كودكان

·        وزن براي سن

·        قد براي سن

·        دور سر براي سن

·        وزن براي قد

·        شاخص توده بدن  (BMI) براي سن

يكي از راه هاي معمول براي مقايسه شاخص رشد هر كودك با جمعيت مرجع، مقايسه موقعيت كودك مورد بررسي با صدك هاي برگرفته از جمعيت مرجع مي‌باشد.

شاخص هاي رشد و مفهوم صدك

صدك ها درصدهاي تجمعي از يك متغير مي‌باشند. مثلا اگر نمره 10 كمترين نمره كسب شده در درس خاصي در كل يك دانشكده باشد نتيجه مي‌گيريم كه 100% دانشجويان نمره اي بيش از 10 كسب كرده اند و يا به عبارت ديگر هيچكس نمره اي كمتر از 10 نگرفته است. بنابراين نمره 10 را مي‌توان به عنوان صدك صفر محسوب كرد. حال اگر نيمي از دانشجويان نمره اي بيش از 15 و نيمي ديگر كمتر از 15 گرفته باشند ميتوان اينگونه استدلال كرد كه صدك 50 (ميانه) نمرات دانشجويان در اين درس خاص نمره 15 مي‌باشد. يعني 50% از كل دانشجويان زير 15 گرفته اند و 50% بالاي آن و اگر فقط 3% از دانشجويان نمره بالاي 19 داشته باشند نمره 19 صدك 97 را نشان مي‌دهد يعني 97% دانشجويان زير نمره 19 را كسب كرده اند.

در نمودار رشدي كه مقياس وزن براي سن را مي‌سنجد دو صدك 3 و 97 به عنوان حد بالايي و پاييني انتخاب شده اند. صدك 3 منطبق بر منهاي دو انحراف معيار از ميانگين و صدك 97 منطبق بر مثبت دو انحراف معيار از ميانگين مي‌باشد. به عبارت ديگر 95% كودكان جمعيت مرجع (95% كودكان طبيعي) بين صدك 3 و 97 قرار مي‌گيرند.

نمودارهاي رشد متفاوتي بر حسب اينكه كدام شاخص را انتخاب كنيم وجود دارد. نموداري كه از همه بيشتر استفاده مي‌شود و در ايران نيز از آن استفاده مي‌كنند شاخص وزن براي سن را مي‌سنجد. اين شاخص تحت تاثير تغييرات اخير در وضعيت تغذيه يا سلامتي مي‌باشد. با اين شاخص نمي‌توان كودكان و نوجوانان را به دسته هاي كم وزن و يا بيش وزن طبقه بندي كرد اما وسيله بسيار خوبي براي پايش وضعيت رشد كودكان مي‌باشد. شاخص قد براي سن كوتاهـي يا بلندي را مي‌سنجد كه اگر كمتر از حد استاندارد باشد به آن كوتاه قدي  (Stunting) اطـلاق مـي‌شـود. شـاخـص وزن بـراي قد نيــازي بـه دانستـن سـن نـدارد و مـي‌توانـد كم وزني (Underweight)، لاغري (Wasting) و يا بيش وزني (Overweight) كودكان را مشخص كند. شاخص دور سر براي سن مي‌تواند بازتابي از اندازه مغز و رشد اين عضو باشد. شاخص توده بدني براي سن تركيبي از وزن و قد براي سن است و مي‌توان بوسيله آن كودكان و نوجوانان را به گروه هاي كم وزن، با وزن زياد و يا در خطر وزن زياد دسته بندي كرد.

جدول 3  ـ طبقه بندي شيوع اختلال رشد بر اساس شاخص هاي وزن براي سن، قد براي سن و وزن براي قد برحسب درصدهاي زير صدك 3

جدول شماره 4 وضعيت كودكان زير پنج سال ايراني را در سال 1377 نشان مي‌دهد.

جدول 4  ـ شاخص هاي تن سنجي كودكان زير پنج سال ايراني در سال 1377 (بر اساس مطالعه بررسي شاخص هاي تن سنجي ايران)

شيوع اختلالات رشد بر اساس شاخص هاي رشد

جدول شماره 3 وضعيت شيوع اختلال رشد را بر اساس هريك از شاخص هاي فوق الذكر و بر اساس ميزان درصدهاي زير صدك 3 نشان مي‌دهد.

* لاغري : پديده اي حاد و حاصل بيماري يا بحراني در گذشته نزديك است كه در آن كودك بخشي از

وزن خود را از دست مي‌دهد. براي اطلاع از لاغري، قد با وزن سنجيده مي‌شود. معمول ترين علل لاغري كودكان مشتمل است بر بيماري هاي حاد مثل اسهال شديد يا عفونت تنفسي فوقاني و بحران هاي كمبود غذا، كه در آن خانواده به مواد غذايي دسترسي نمي‌يابند. لاغري كودكان در مناطق روستايي معمولا الگوي فصلي دارد، همچنين در شهر و روستا در شرايطي ديده مي‌شود كه: الف ـ كودك دچار بيماري هاي شديد شود. ب ـ كودك دچار بحران حاد كم غذايي شود. بحران حاد كم غذايي علاوه بر شرايط بروز حوادث غيرمترقبه، همچون قحطي، سيل، زلزله و . . . در موارد زير نيز پديد مي‌آيد:

·        مرگ مادر يا ديگر عزيزان كودك يا جدا شدن از آن ها

·        پيدايش بحران هاي عاطفي مانند به دنيا آمدن نوزاد و كم توجهي به كودك

·        قرار گرفتن خانواده در شرايط خاص همچون مهاجرت يا مسافرت هاي طولاني با شرايط نامطلوب

·        قرار گرفتن خانواده در شرايط محيطي و بهداشتي نامناسب همراه با محدوديت دسترسي به مراقبت هاي بهداشتي مناسب و . . .

در بررسي لاغري بايد به اين نكته توجه كرد كه اين شاخص به تنهايي نمي‌تواند وضع كودكان يك منطقه را نشان دهد، زيرا ممكن است در منطقه اي كودكان به دليل سوء تغذيه كوتاه قد باشند، به همين دليل شيوع لاغري در آن منطقه و در نهايت شيوع سوء تغذيه در آن جامعه كمتر از واقع برآورد گردد. يكي از دلايل لاغري در مناطق شهري، نامطلوب بودن شرايط محيطي و بهداشتي در حاشيه شهرها است. اگرچه در ايران مراقبت هاي اوليه بهداشتي ، تقريبا تمام نواحي روستايي را پوشش مي‌دهد گسترش پوشش اين خدمات در شهرها با آهنگ افزايش جمعيت شهري به ويژه در حاشيه شهرها همخوان نبوده است. طرح استفاده از رابطان بهداشتي كه به منظور مقابله با اين مشكل طراحي شده است نيز فقط يك سوم جمعيت شهري و حاشيه آن را در پوشش خود دارد.

** كوتاه قدي تغذيه اي : يا Stunting بازتاب غفلت گذشته و فرصت هاي از دست رفته است. كوتاه قدي تغذيه معرف سوء تغذيه اي مزمن است كه سبب مي‌شود كودك به قد مناسب براي سن خود دست نيابد. محروميّت مستمر در دست يافتن به غذاي كافي، به علت فقر، عفونت هاي مكرر حاصل از شرايط ناسالم محيطي و بهداشتي، و دسترسي نداشتن به خدمات و مراقبت هاي مطلوب بهداشتي از مهم ترين علت هاي كوتاه قدي تغذيه اي است.

*** كم وزني : معرّف آن است كه وزن كنوني كودك از وزن مناسب براي سن او كمتر است. كم وزني بازتاب سوء تغذيه حاد و مزمن، هر دو است. كودك به علت محروميّت حاد يا مزمن از غذا، يا به دليل حمله هاي حاد يا مزمن بيماري ها دچار كم وزني مي‌شود. بنابراين در چنين شرايطي مهم آن است كه علت بلافصل و علت هاي زمينه اي سوء تغذيه مشخص گردد و تا جايي كه ممكن است براي  رفع آن ها تلاش شود. در برنامه هاي سنتي پايش رشد غالبا در مورد وزن براي سن و بر صدك هاي مشخصي تاكيد مي‌شود و مداخله وقتي آغاز مي‌گردد كه وزن كودك به پايين تر از معيار مرجع رسيده باشد. طبق تعريف كم وزني در اين گونه پايش زماني به درمان اقدام مي‌شود كه سوء تغذيه اتفاق افتاده است و حال آنكه اگر به جاي سنجش وزن مناسب براي سن در زماني معين بر وزن گيري كودك در فاصله دو توزين تاكيد شود نوع مداخله جاي خود را از درمان سوء تغذيه به پيشگيري از آن خواهد داد.

لازمه قضاوت درست در باره وضعيت تن سنجي جامعه، توجه همزمان به هر سه شاخص است. كم وزني گاهي با لاغري و گاه با كوتاه قدي يا با هر دو همراه است. در كودك كوتاه قد ممكن است وزن، با قد كودك به ظاهر متناسب ولي با سن او نامتناسب باشد. چنين كودكي حتي فربهي گمراه كننده دارد و حال آنكه سوء تغذيه با بيماري هاي گذشته قد او را از آنچه انتظار مي‌رود كوتاه تر كرده است. برعكس در كودكي كه قد او متناسب سن است امكان دارد به علت وقوع سوء تغذيه يا بيماري همانگونه كه در نمودار ديده مي‌شود تا  قبل از 6 ماهگي مشكل وزن گيري وجود ندارد كه به علت تغذيه با شير مادر در اين دوران است و بعد از اين دوران كه تغذيه كمكي شروع مي‌شود شيوع كم وزني نيز رو به افزايش مي‌گذارد.

شكل 2 ـ نمايش ويژه وزن براي سن كودكان ايراني زير سن 5 سال

يكي ديگر از شاخص هاي تن سنجي شاخص توده بدني BMI (Body Mass Index) براي سن مي‌باشد كه خصوصا در سال هاي اخير توسط مركز كنترل بيماري هاي آمريكا پيشنهاد شده است. در اين طريقه شاخص توده بدني را براي سن محاسبه مي‌كنند. شاخص توده بدني به طريق زير محاسبه مي‌شود :

 = شاخص توده بدن ، همانگونه كه ملاحظه مي‌شود اين شاخص تركيبي از وزن و قد براي سن است و مي‌توان بوسيله آن كودكان و نوجوانان را به گروه هاي با كم وزن، با وزن زياد و يا در خطر وزن زياد دسته بندي كرد.

نمودار رشد

نمودار رشد (شكل شماره 3 ) يا جاده سلامتي نخستين بار توسط ديويد مورلي (David Morely) طرح ريزي و سپس توسط WHO تغييراتي در آن داده شد. نمودار رشد نموداري ديداري از رشد و تكامل جسمي است. اين نمودار براي پايش رشد كودك طرح ريزي شده است تا بتوان دگرگوني هاي رشد را در طول يك مدت زماني تفسير كرد. وزن كردن متوالي كودك براي پايش رشد او ضروري است چرا كه تنها يك بار اندازه گيري وزن كودك و ثبت آن نشانه مشخصات كودك در همان يك لحظه است. اولين توزين بايد در وقت تولد يا هر چه زودتر بعد از تولد صورت گيرد. تا بتوان پيشرفت رشد را تفسير كرد. وزن هنگام تولد در تشخيص و پيش بيني وضعيت آينده، اهميت بسياري دارد. در باره تعداد دفعات وزن كردن كودكان بايد بر اساس ساير برنامه ها نظير واكسيناسيون، توانايي مادران به حضور در واحدهاي بهداشتي درماني، وقت كاركنان براي ارائه اين خدمت، برنامه هاي كاركنان براي بازديد از منازل و غيره تصميم گرفت و در مورد يك كودك خاص بر اساس وضعيت خود او و مخاطراتي كه كودك را تهديد مي‌كند تصميم گرفته شود.

مراقبت ايده آل از كودكان 

·        در سال اول هر يك ماه يك بار

·        در سال دوم هر دو ماه يك بار

·        در سال سوم هر سه ماه يك بار

·        تا شش سالگي هر 6 ماه يك بار

از اين نظر سه سال اول زندگي، بحراني ترين سال هاي حيات است. علاوه بر اين برنامه هر بار كه كودكي به واحد بهداشت خانواده آورده مي‌شود بايد توزين شود و وزن او در منحني رشد ثبت گردد، به خصوص اگر كودك بيمار باشد.

در هر بار توزين، وزن بايد در برگه نمودار رشد نشانه گذاري شود. با نشانه گذاري وزن كودك در برابر سن او به طور ماهانه، منحني رشد كودك يعني وزن به ازاي سن به دست مي‌آيد. در برگه پايش رشد، نمودار وزن به ازاي سن رسم خواهد شد و قد كودك در نظر گرفته نمي‌شود زيرا وزن براي شناخت رشد، وسيله حساس تري است و هرگونه انحراف وزن از وضع طبيعي را به آساني مي‌توان با مقايسه منحني وزن كودك با منحني استاندارد، شناسايي كرد. كودك ممكن است وزن از دست بدهد ولي از قد او چيزي كم نمي‌شود.

نمودار رشد وسيله اي است ساده و ارزان براي پايش افزايش وزن و در واقع پايش سلامت كودك در طول زمان است. در اين نمودار رقم وزن روي محور عمودي و معمولا به كيلوگرم مشخص مي‌شود. معمول بر آن است كه براي تامين دقت بيشتر، فواصل كيلوگرم به اجزاء كوچكتر آن تقسيم مي‌شود. محور افقي معمولا سن كودك را از تولد تا 5 سالگي نشان مي‌دهد كه براي تامين دقت بيشتر، با فواصل يك ماه و تقسيم آن به 15 روز مشخص مي‌شود. به تجربه ثابت شده است كه در نظر گرفتن جاي وسيع‌تر براي سه سال اول زندگي و متراكم كردن دو سال بعد مفيدتر مي‌باشد. زيرا هر چه كودك كوچكتر باشد رشد او سريعتر است و حساسيت او به انحراف از الگوي معيار افزايش مي‌يابد و از اين رو بايد در آن مدت سنجش وزن به دفعات بيشتر صورت گيرد.

شكل 3 ـ نمونه اي از نمودار رشد سازمان جهاني بهداشت

كشورهاي مختلف براي كاربرد عادي، انواع متعدد نمودار رشد را به كار مي‌برند. بعضي نمودارها تنها دو منحني مرجع ولي بعضي ديگر تا پنج منحني مرجع دارند. سازمان جهاني بهداشت در سال هاي اخير كوشش كرده است تا نمودارهاي رشد و منحني هاي مورد استفاده در سراسر جهان را يكسان كند. نمونه اي از نمودار رشد سازمان جهاني بهداشت در شكل شماره 3 نشان داده شده است. همانگونه كه در اين شكل نشان داده شده است اين نمودارها دو منحني مرجع دارند. منحني بالايي نشان دهنده ميانه وزن (پنجاهمين صدك) پسران (كه كمي بيشتر از ميانه دختران است) و منحني پاييني نشان دهنده سومين صدك دختران (كمي كمتر از سومين صدك پسران) است و به اين ترتيب نمودار سازمان جهاني بهداشت را مي‌توان براي هر دو جنس به كار برد. فاصله بين دو منحني صدك 3 و صدك 95 را در شكل شماره 3 "جاده سلامتي" مي‌نامند. جاده سلامتي منطقه طبيعي رشد را براي بيشتر جوامع نشان مي‌دهد. اين منطقه جايي است كه 95% كودكان سالم كه به عنوان مرجع به كار گرفته مي‌شوند، در آن جاي مي‌گيرند. هر گاه رشد كودك، عادي باشد منحني رشد او بالاتر از سومين صدك و به موازات "جاده سلامتي" پيش مي‌رود. جهت منحني رشد بيش از وضعيت نقاط ثبت شده وزن اهميت دارد. افقي شدن يا نزولي شدن منحني رشد كودك نشانه نارسايي رشد است كه خود نخستين نشانه سوء تغذيه پروتئين انرژي مي‌باشد و ميتواند چند هفته يا چند ماه پيش از نشانه هاي باليني روي دهد. چنين كودكي نياز به مراقبت ويژه دارد. هدف از مراقبت كودك حفظ وزن كودك در بالاي منحني سومين صدك است.

شكل 4  ـ نمودار رشد مورد استفاده در ايران براي پسران

نمودارهاي رشد مورد استفاده در ايران

اين نمودارها در شكل شماره 4 و 5 نشان داده شده است. همانگونه كه ملاحظه مي‌شود در اين نمودارها علاوه بر صدك هاي 3 ، 50 و 97 صدك هاي مياني نيز رسم شده اند. فاصله هر صدك با صدك بعدي با رنگ خاصي مشخص شده است. اين كار تفسير چگونگي رشد كودك را براي مادر آسان تر خواهد كرد اما از طرفي ممكن است مادر فقط به رنگ ها توجه كند و مراقب مختل شدن سير سعودي منحني رشد نگردد. در اين منحني ها سعي بر اين بوده است كه با ترسيم و توضيح انواع مختلف وضعيت هاي منحني رشد مادر را از اين مهم آگاه سازند. از مشخصه هاي ديگر اين منحني ها اين است كه نمودار مربوط به دو شاخص ديگر يعني قد براي سن و دور سر براي سن رسم شده اند و مي‌توان با رسم منحني هاي مربوط به اين دو شاخص از وضعيت رشد كودك اطلاع دقيق تري كسب كرد. در پشت كارت رشد نيز كارت واكسيناسيون، كارت مراقبت كودك و نيز اطلاعات مفيدي در مورد تغذيه شيرخوار و شروع تغذيه كمكي درج شده است.

شكل 5 ـ نمودار رشد مورد استفاده در ايران براي دختران

موارد استفاده از منحني رشد

الف ـ وسيله بسيار با ارزشي براي پايش رشد در مراقبت از سلامتي است

ب ـ ابزاري تشخيصي است براي شناسايي "كودك پر مخاطره" . براي مثال سوء تغذيه را پيش از بروز نشانه هاي باليني و عملي مي‌توان شناسايي كرد.

ج ـ در برنامه ريزي و ايجاد سياست بهداشتي با تعيين درجه سوء تغذيه پايه اي عيني براي برنامه ريزي در رابطه با مراقبت بهداشتي كودك در سطح محلي و ملّي به دست مي‌آيد.

د ـ به خاطر ويژگي ديداري، نمودار رشد، مي‌توان در مورد سلامت كودك به مادر آموزش داد و او را تشويق كرد تا در پايش رشد كودك مشاركت فعال تري داشته باشد.

ه ـ ابزاري عملي است كه در باره نوع مداخله مورد نياز به كارمند بهداشتي كمك و كار ارجاع را آسان تر مي‌كند.

و ـ نمودار رشد را براي آموزش مي‌توان به كار گرفت. به عنوان نمونه اهميت تغذيه كافي و اثرهاي زيان بار اسهال را با آن مي‌توان نشان داد.

روش هاي ديگر پايش رشد

پايش رشد به وسيله نمودار وزن براي سن تنها يكي از روش هاي پايش رشد است و نشانگرهاي ديگري هم مانند قد براي سن، وزن به ازاي قد و دور بازو براي پايش رشد كودك به كار گرفته مي‌شود. دو نشانگر آخري مستقل از سن و به خصوص وقتي سن معلوم نباشد سودمند هستند.

عامل موثر بر رشد و نمو

الف ) صفات ارثي و ژنتيكي

عوامل ژنتيكي بر رشد و تكامل و به ويژه قد، وزن، تكامل اجتماعي و عقلاني و شخصيت موثر هستند.

ب ) سن

ميزان رشد در زندگي جنيني از هر زمان ديگري بيشتر است. در سال اول زندگي نيز ميزان رشد زياد مي‌باشد و بعد از آن به هنگام بلوغ افزايش مي‌يابد.

ج ) جنس

در حدود ده تا يازده سالگي قد و وزن دختران ناگهان افزايش مي‌يابد. اين رشد مربوط به دوران بلوغ است. در پسران جهش رشد كمي ديرتر يعني در دوازده تا سيزده سالگي است.

د ) تغذيه

وضعيت تغذيه پيش از زايمان و پس از آن بر رشد و تكامل اثر مي‌گذارد و در واقع تاخير رشد از نشانه هاي سوء تغذيه است هنگامي كه وضع تغذيه كودك بهبود يابد وزن و قد او شروع به رشد مي‌كند.

ه ) محيط فيزيكي

برخورداري از نور آفتاب، تغذيه خوب، روشنايي و تهويه نيز بر رشد و تكامل اثر مي‌گذارد.

و ) عوامل روانشناختي

عشق، تمايل به مراقبت و روابط مناسب بين والدين و كودك بر تكامل اجتماعي، عاطفي و هوشي كودكان اثر گذار است.

ز ) آلودگي به عفونت ها و انگل ها

بعضي عفونت هاي مادر در دوران بارداري (مانند سرخجه و سيفيليس) بر رشد درون رحمي جنين اثر مي‌گذارد. عفونت هاي پس از زايمان (مانند اسهال و سرخك) رشد و تكامل كودك را به خصوص اگر سوء تغذيه هم در كار باشد كُند مي‌كند. انگل هاي روده اي با خوردن مقدار قابل ملاحظه اي از مواد غذايي كودك مانع رشد و تكامل او مي‌شود.

ح ) عوامل اقتصادي

سطح زندگي خانواده يك عامل مهم است. كودكان خانواده هاي مرفه، وزن و قد بيشتري دارند. عوامل اقتصادي با سطح زندگي و وضع تغذيه مردم بستگي دارد.

ط ) عوامل فرهنگي

ي ) عوامل ديگر

مرتبه تولد كودك، فاصله بين تولد در كودكان، وزن هنگام تولد، چندقلويي، سطح سواد پدران و مادران

جدول 1 ـ مراحل رشد كودك

مراحل تكاملي كودك

هر مرحله تكامل كودك، نوعي تحول و نقطه عطفي در رشد و تكامل اوست. اين تحول ها را با توجه به كسب مهارت ها يا اعمال تازه تعيين مي‌كنند و علاوه بر رشد بدني شامل تكامل عقلي و اجتماعي نيز مي‌شود. نشانه هاي مراحل تكامل كودك در جدول شماره 1 آمده است:

رشد جسمي در كودكان

طيف تظاهرات رشد و نمو جسمي از سطح مولكولي مثل فعاليت آنزيم ها، در فرايند تمايزات سلولي جنين، تا تغييرات متابوليك و جسمي همراه بلوغ، متغير است. فرايند رشد از هنگام زايمان تا سن بيست سالگي را مي‌توان در نموداري داراي سه منحني (شكل شماره يك) نشان داد. همانگونه كه در اين منحني مشاهده مي‌شود رشد مغز در سنين پيش از دبستان چشمگير است و رشد اندام هاي تناسلي در سنين بلوغ.

شكل شماره 1 ـ  فرايند رشد از هنگام زايمان تا 20 سالگي

شاخص هاي تن سنجي

براي قضاوت در مورد رشد مناسب كودكان لازم است معيارهايي براي سنجش اين رشد داشته باشيم. اندازه گيري وزن، قد و دور سر مي‌تواند در اين مورد كمك كننده باشند. تركيب هر يك از اين ها با سن يا قد شاخص هايي را مي‌سازند كه شاخص هاي تن سنجي ناميده مي‌شوند.