خبرنامه سیاسی ؛فرهنگي واجتماعی

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پس از گام نهادن بر پله ی توافق هسته یی، هرگز بر این پله متوقف نخواهد ماند و آنچنان که رییس جمهوری اسلامی ایران نیز تصریح داشته گفت و گوهای هسته یی پله اول برای تعامل سازنده با جهان است.

پایان 12 سال هماوردی کشورمان با قدرت های جهانی بر سر حقوق هسته یی، نه با جنگ و ستیزش بلکه از راه توافقی دیپلماتیک که این حقوق را به تمامی تضمین کرد، پیروزی انکارناپذیر یک ملت بود که بیست و سوم تیرماه 1394 در تاریخ ایران و نیز روابط بین الملل به ثبت رسید.بزرگی این رخداد سبب شد تا مدت ها پیش از کسب توافق هسته یی بین ایران و کشورهای گروه 1+5 نگاه بسیاری در ایران و جهان به محل برگزاری مذاکرات دیپلماتیک دوخته شود و پس از آن نیز انواع بازتاب و موج های خبری و تحلیلی توافق هسته یی در فضای رسانه یی، افکارعمومی و جامعه ی سیاسی طنین انداز خواهد بود.

عنصرهای گوناگونی سبب شد تا توافق هسته یی برای ایرانیان و جهانیان به این درجه از اهمیت برسد که از آن جمله می توان به تنگناهای بین المللی ناشی از تقابل با قدرت های جهانی برای ایران، نگرانی کشورهای منطقه و جهان از تشدید تنش بین تهران و غرب و چالش های فراوان جبهه ی ضدایرانی به خاطر تداوم فشارها همزمان با گسترش تهدیدها و چالش های امنیتی در منطقه ی حساس خاورمیانه اشاره کرد.

هر چند کسب توافق هسته یی به معنای پایان یافتن این هماوردی طولانی بوداما رخدادهای بیست و سم تیرماه به معنای پایان همه چیز نیست.در وهله ی نخست بحث اجرا و پایبندی کامل طرف های توافق به آن مطرح است که نقشی تعیین کننده در سرنوشت و پابرجایی توافق هسته یی دارد. البته دشواری های دستیابی به توافق پس از سال ها مذاکره، پیامدهای نامشخص، مبهم و به یقین نامطلوب پشت پا زدن به تعهدهای متقابل و به طور کلی هزینه های سنگین برهم خوردن توافق در کنار اعلان اراده ی جدی ایران و کشورهای 1+5 برای حفظ آن به نوعی ضمانتی برای اجرا خواهد بود.

نکته ی مهم تر اما سمت و سوی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که طی 2 سال گذشته از پرتگاه های سهمناک به گُدار امن خردورزی و تدبیر تغییر جهت داده است. در این خصوص باید گفت دیرزمانی از آن هنگام نمی گذرد که تعاملات بین المللی ما به چند کشور کوچک و بی اثر در تحولات بین المللی آن هم در کوران های دیپلماتیک نظیر نشست های مجمع عمومی سازمان ملل محدود می شد.در برابر رخوت و رکود سیاست خارجی در سال های پایانی دهه گذشته و آغازین این دهه، روی کار آمدن دولت یازدهم به مثابه تحولی شگرف در روابط خارجی ایران بود.از میانه های سال 1392، جایگزینی رویکرد «تعامل سازنده با جهان» با سیاست های تنش زا، مبهم و ناهمخوان با قواعد بین المللی سبب چرخش نگاه جهان به ایران از یک کانون تنش به مرکز صدور دیپلماسی برای حفظ حقوق ملی شد.

در نگاه دولتمردان کنونی، سیاست خارجی نه مسیری با هدف های پراکنده، غیر اولویتمند و حتی ناهمساز بلکه خط سیری مستقیم برای دستیابی به اهداف و منافع ملی در راستای آرمان هایی مشخص است چنانکه اسناد بالادستی نظام همچون چشم انداز 1404 مولفه های آن را تشریح کرده است.به این ترتیب، مذاکرات موفق هسته یی را می توان ایستگاهی برای قطار پرشتاب حرکت کشور در فضای بین المللی به سمت مقصد نهایی دانست که در آن ایران قدرتی جهانی است.

رفت و آمدهای فراوان هیات های دیپلماتیک از کشورهای مختلف به تهران پس از توافق ژنو در آذرماه 1392 نشان داد که فضای مساعد و تمایل فراوانی در میان کشورهای جهان برای گسترش مناسبات با تهران وجود دارد.به یقین توافق هسته یی بیست و سوم تیرماه مناسبات ایران با دیگر کشورها را گرم تر از قبل خواهد ساخت و با فراهم ساختن زمینه های گسترش روابط در زمینه های گوناگون بر شمار دوستان جهانی تهران خواهد افزود.طی ماه های اخیر تلاش کارگزاران سیاست خارجی کشور معطوف به رفع اختلاف های انباشته شده با دیگر دولت ها بوده است. جمهوری اسلامی ایران از یک سو با گشودن دریچه ی مذاکره با آمریکا به عنوان بزرگترین قدرت متخاصم جهانی، زمینه های کسب توافق هسته یی و الگویی را برای کنترل رقابت، همکاری بر سر برخی منافع مشترک و نیز مدیریت اختلاف ها پدید آورد.

از سویی دیگر مقام های کشورمان به رغم سرسختی رهبران دولتی چون عربستان سعودی، در راستای سیاست بحران زدایی در خاورمیانه اراده ی خود را برای گفت وگو و رفع اختلاف های منطقه یی نشان دادند؛ رویکردی که می گوید تهران برنامه یی جدی برای تغییر موضع و رفتار دولت های یادشده دارد.در مجموع، سخنان روحانی به مثابه چراغ راهنمای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در سال های آینده، بایسته های حرکت رو به جلوی کشور برای ایجاد روابطی سازنده، کم تنش، سودمند و مطلوب با جهان را آشکار می سازد.

دستورالعمل صریح رهبر معظم انقلاب در مورد نوع موضعگیری در قبال مسائل هسته‌ای که در جمع مسئولان، سفرای کشورهای اسلامی و جمعی از اقشار مختلف مردم در روز عید سعید فطر صادر کردند، نسخه‌ای دقیق و کارشناسانه است که پای بندی به آن می‌تواند پیروزی بزرگ ملت در مذاکرات هسته‌ای را تکمیل کند. رهبر معظم انقلاب فرمودند: مسائل هسته‌ای نباید موجب دودستگی شود، مسئولان به دنبال منافع ملی هستند.برگ برنده ما، پایمردی و استمرار گفتمان انقلاب اسلامی است که مورد تاکید مقام رهبری در خطبه های نماز عید فطر امسال نیز بوده است.  نباید ذره ای شک کنیم که آنچه داریم و توانستیم قدرتهای بزرگ نظام بین الملل را به پای میز مذاکره بنشانیم، نه قدرت یک جناح خاص سیاسی در ایران، بلکه اقتدار ملی و گفتمان انقلابی این کشور است.  به همین دلیل مقام رهبری تاکید داشتند که قدمی از اصول این انقلاب از جمله حمایت از دوستان منطقه ای خود عقب نشینی نخواهیم کرد.

این دستورالعمل صریح و روشن، دو بخش دارد. بخش اول اینست که همه باید وحدت کلمه را برای عبور از گردنه‌هائی که در راه رسیدن به مرحله اجرائی شدن توافق وین در پیش است حفظ کنند و بخش دوم اینست که هیچکس دلواپس عملکرد مسئولان در این مسیر نباشد، زیرا مسئولان به دنبال منافع ملی هستند.بعد از صدور این دستورالعمل مدبرانه، انتظار این بود که قبل از همه و بیش از دیگران، کسانی که خود را مقید به پیروی از ولایت می‌دانند در عمل پای بندی خود را به آْن نشان دهند و این واقعیت را درک کنند که کشور ما امروز به این وحدت کلمه نیاز مبرم دارد. متاسفانه از همان روز عید فطر، افراد و رسانه‌های طیفی که قبل از توافق هسته‌ای همواره آیه یاس می‌خواندند و فضای روانی منفی شدیدی در کشور پدید آورده بودند، این رهنمود رهبری را نادیده گرفتند و به منفی‌بافی معمول ادامه دادند و همچنان بر طبل بدبینی می‌کوبند.

برای اطمینان خاطر کسانی که وانمود می‌کنند نگران سرنوشت توافق هسته‌ای هستند، لازم است نکات زیر را مطرح نمائیم.اول آنکه رقبای سیاسی داخلی دولت نباید در مورد مسائل ملی به بلندگوی دشمنان خارجی تبدیل شوند و هرچه آنها می‌گویند را با بزرگ‌نمائی به خورد افکار عمومی بدهند. دشمنان خارجی و دولت‌های طرف توافق به ویژه آمریکا مطالبی را می‌گویند که برای آنها مصرف داخلی دارد. آنها در داخل با رقبای سیاسی خود مشکلاتی دارند که ناچارند آن مشکلات را با ژست‌های سیاسی علیه ایران از سر بگذرانند. اگر در داخل کشور ما کسانی به دلیل رقابت سیاسی با دولت، حرف دشمنان خارجی را تکرار کنند، این اقدام برخلاف منافع ملی و در جهت مقابل تدبیر رهبری است که فرمودند: «مسائل هسته‌ای نباید موجب دو دستگی شود» به ویژه آنکه این نکته اطمینان بخش را هم اضافه کردند که: «مسئولان به دنبال منافع ملی هستند».

دوم آنکه شورای امنیت سازمان ملل برای اولین بار و در یک اقدام بی‌سابقه، قبل از آنکه به قطعنامه‌های خود عمل کند درصدد لغو آنها برآمده است. این، یک امتیاز بزرگ برای ایران است که در اثر زحمات و پشتکار گروه مذاکره کننده ایرانی در مسائل هسته‌ای به دست آمده و باید به آن افتخار کرد. عجیب اینست که افرادی این دستاورد بزرگ را نادیده می‌گیرند که قطعنامه‌های ضدایرانی شورای امنیت را کاغذ پاره‌ای می‌دانستند و برای آنها اهمیتی قائل نبودند و حالا که خود سازمان ملل آنها را لغو کرده، اظهار نگرانی می‌کنند که این قطعنامه‌ها به صورت خودکار به اعتبار خود برگردد! معلوم نیست این افراد بالاخره قطعنامه‌های ضد ایرانی شورای امنیت سازمان ملل را خطرناک می‌دانند یا نمی‌دانند؟سوم آنکه حتی بر فرض بازگشت خودکار قطعنامه‌های شورای امنیت و تحریم‌ها و سایر محدودیت‌ها و ممنوعیت‌ها، ما نیز می‌توانیم به تعهدات خود عمل نکنیم. یعنی در آن صورت همه چیز به حال اول بر می‌گردد و مشکلی پیش نخواهد آمد و جای نگرانی نیست. مهم‌تر آنکه چون ایران به تعهدات خود پای‌بند است، بهانه‌ای به دست طرف مقابل نمی‌دهند.

چهارم آنکه تصمیم گیری درباره اصل پذیرش و عدم پذیرش متن توافق هسته‌ای وین را به مراجع ذیصلاح قانونی بسپارید که هم رسمیت قانونی دارند و هم مورد اعتماد همگان هستند.و پنجم آنکه رضایت مردم از توافق هسته‌ای، سرمایه بزرگی است که دست اندرکاران مذاکرات و مسئولان توانسته‌اند آن را به دست آورند. این دستاورد پراهمیت را قدر بدانید و شیرین کامی مردم را به تلخی تبدیل نکنید. این رضایت عمومی به نفع نظام است و متعلق به فرد یا جناح خاصی نیست. کسانی که خود را پیروان ولایت معرفی می‌کنند باید علاوه بر حرف و ادعا در عمل نیز به دستورالعمل‌های ولایت پای‌بندی نشان بدهند و این دستاورد بزرگ را زیر سئوال نبرند.

قطعا از امضای توافق هسته ای و برجام تا رسیدن به فرجام اجرایی شایسته در این خصوص، راه پر چالشی را در پیش داریم.  آن چه که باید در این فرصت حساس و کلیدی در تاریخ معاصر ایران مورد تاکید قرار گیرد، این است که مدبرانه و با تمشیت و اعتدال و در چارچوب منویات رهبری و در پارادیم گفتمانی انقلاب اسلامی با وحدت و همدلی ملی حرکت کنیم.

کوچک ترین غفلت از اهداف راهبردی نظام جمهوری اسلامی ایران و دستاوردهای گران بهای آن می تواند بسیار پر هزینه و گران تمام شود.همه باید به هوش باشیم که از جو زدگی و احساس و هیجان بپرهیزیم و عقل و انصاف را معیار قضاوتهای خود قرار دهیم.از اصلی ترین موضوعاتی که اکنون ایران را تهدید می کند ترویج جو پوپولیستی است که متاسفانه توسط برخی از جناحهای خاص و به شکل زنجیره ای عمل می کند.  اکنون که توانسته ایم با تلاش بیش از یک دهه به یک سند حقوقی در خصوص احتمال رفع تحریم های ناجوانمردانه از ایران نزدیک شویم، نیازمند چانه زنی های و تدبیرهای فنی، حقوقی و دیپلماتیک هستیم که در این خصوص باید از نظرات همه اهل فن و تخصص در همه جناح های مختلف سیاسی استفاده شود.

صبر و متانت در کنار همدلی و همراهی و وحدت مردم ایران در این برهه حساس تاریخی، کلید اصلی موفقیت است که مقام رهبری نیز در پاسخ خود به نامه ریاست محترم جمهور در خصوص توافق هسته ای ابراز داشته اند.مردم ایران نشان داده اند که از روحیه همدلی و همگرایی بالایی در مقابل حرکات خصمانه برخوردارند و امید این است که این بار نیز تدبیر و عمل همگرایانه خود را در صحنه نظام بین الملل بار دیگر متجلی سازند.